Nền Trang Vương
Khu phế tích rộng khoảng 3.000 m² với ba cấp nền — chứng cứ khảo cổ quan trọng nhất khẳng định lớp kiến trúc thời Trần của Hương Tích.
Ở vị trí cao hơn khu chùa chính, nền Trang Vương là khu phế tích quan trọng nhất để nghiên cứu lịch sử sớm của chùa Hương Tích. Khu vực phân bố trên diện tích khoảng 3.000 m², gồm nhiều cấp nền dựa theo sườn núi. Tên gọi "Trang Vương" gắn với truyền thuyết Sở Trang Vương, nhưng bản thân cái tên không phải bằng chứng xác định chủ nhân lịch sử của công trình.
Khảo sát cho thấy tổng thể có ba cấp nền chính; địa tầng phản ánh ít nhất hai giai đoạn: lớp vật liệu thời Trần ở sâu hơn, gồm gạch, ngói, đồ sành và dấu tích mộ hỏa táng; lớp thời Lê Trung hưng ở phía trên, thể hiện quá trình tu bổ và tái sử dụng.
Trong đợt nghiên cứu năm 2009, các nhà khảo cổ đã mở bốn hố thám sát tại cấp nền thứ nhất, nhận diện bó móng, nền lát và rãnh thoát nước, cùng gạch trang trí hoa tám cánh, ngói ống, ngói mũi hài, mảnh phù điêu rồng, cánh sen và đồ gốm. Một số viên gạch bị cháy đen, phù hợp với ký ức về trận hỏa hoạn năm 1885.
Những phát hiện này củng cố nhận định khu vực Hương Tích có hoạt động kiến trúc – tôn giáo từ thời Trần và được tu bổ về sau, nhưng không chứng minh trực tiếp sự hiện diện của Sở Trang Vương hay xác nhận toàn bộ nội dung truyền thuyết.
Việc xây dựng công trình mới tại đây vì thế phải đặc biệt thận trọng: các nền đá, địa tầng cùng điểm nhìn ra biển là thành phần cốt lõi, không nên bị che lấp bởi bê tông hay công trình quá lớn.
